'Matthijs en de verborgen geschiedenis', aflevering 4

Geschiedenisles van oom Harry

De woonkamer van oom Harry stond volgepropt met kasten waarin boeken en LP’s vochten om elke centimeter ruimte. Muziek was zijn hobby, maar geschiedenis zijn vak. Oom Harry had altijd veel belangstelling gehad voor de geschiedenis van Nederlands-Indië. Hij vond het spanningsveld tussen het onafhankelijkheidsverlangen van Indonesië en de houding van Nederland boeiend. Hoe kon men in Nederland dit verlangen toch zo onderschatten. Er zijn veel fouten gemaakt. Zijn interesse voor dat verre land werd verder aangewakkerd door het lekkere eten. En de meisjes vond hij mysterieus mooi. Het omgekeerde was overigens ook het geval: de Indische jongens gingen er met de mooiste Nederlandse meisjes vandoor.

"Hetgeen ook nu nog steeds aan de gang is,’’ voegde hij aan zijn inleiding toe. Matthijs voelde zich ongemakkelijk.

Oom Harry zei dat zijn belangstelling gek genoeg niet gedeeld werd door het geschiedenisonderwijs. Er werd maar mondjesmaat over gedoceerd. Nog steeds weten velen nauwelijks van deze geschiedenis af. Alleen al het feit dat met de onafhankelijkheid van Indonesië het grootste moslimland ter wereld ontstond. Maar daar waren dus vier jaren van oorlog voeren aan vooraf gegaan. Het was een guerillaoorlog die meteen begon met de capitulatie van Japan.

De Japanners hadden het sluimerende onafhankelijkheidsgevoel aangemoedigd en vooral de jongeren raakten in de greep van het vrijheidsideaal. Ze konden hun gang gaan, want er was een machtsvacuüm. Met eenvoudige wapens - bamboesperen bijvoorbeeld - en een enorme haat tegen de Nederlanders maakten zij vele slachtoffers. Nederlanders werden vermoord en verminkt; men kon maar beter in de kampen blijven. De Japanners werden nu hun beschermers!

Totdat het Nederlandse leger, aanzienlijk versterkt met een enorm aantal dienstplichtigen en oorlogsvrijwilligers, de situatie onder controle kon proberen te krijgen. Dat lukte echter nooit helemaal en er waren twee golven van geweld - de politionele acties - nodig om voor stabiliteit te zorgen. De onderhandelingen tussen Nederland en Indonesië verliepen niet altijd even goed. Onder zware druk van de rest van de wereld moest Nederland uiteindelijk de onafhankelijkheid overdragen.

Vooral het begin, na de capitulatie van Japan, was de situatie verwarrend. Nederland moest weer een krijgsmacht opbouwen. Dat gebeurde onder andere met vrijwilligers die in de Verenigde Staten hun opleiding kregen. Die kregen dus ook een Amerikaanse uitrusting! Ze werden daar opgeleid in de overtuiging dat zij Nederlands-Indië van Japan zouden gaan bevrijden. Maar Japan had zich intussen al overgegeven. Toch werden zij naar Nederlands-Indië gestuurd en moesten zij een oorlog voeren die zij niet wilden en waar niet iedereen achter stond. Daarover kun je lezen in Bestemming Soerabaja, van Ilse Akkermans. Een enkeling liep over, zoals Poncke Princen. Hij koos voor de andere kant. Hij vond dat de Indonesiërs terecht vochten voor hun onafhankelijkheid.”
“Maar dan liet hij zijn eigen mensen in de steek,” zei Matthijs.
“Het is maar net hoe je het bekijkt. Je kunt ook zeggen dat hij koos voor rechtvaardigheid. Eigenlijk koos hij niet zozeer voor Indonesië, want ook daar heeft hij later veel bonje gehad en is er in de gevangenis terecht gekomen. Hij roerde zijn mondje in zijn strijd voor rechtvaardigheid. Overloper? Misschien. Mensenrechtenactivist? Dat zeker!”

Terwijl oom Harry bezig ging wat te drinken in te schenken kregen Matthijs en Eveline even de rust om het verhaal te laten bezinken.
“Ik zou mijn eigen land nooit in de steek laten,” zei Matthijs. “Als je daar eenmaal aan begint help je de kameraadschap om zeep. Je moet allemaal voor hetzelfde ideaal vechten.”
“Maar als het ideaal niet goed is ga je toch twijfelen, denk ik" zei Eveline.

“Achteraf is het altijd makkelijk praten, “ vervolgde oom Harry zijn verhaal. “Het beeld op de geschiedenis en de Nederlandse opstelling wijzigt langzaam. In Arnhem, op het landgoed Bronbeek staat een museum dat een overzicht geeft van Nederlands-Indië door de eeuwen heen. Daar is nu ook een tijdelijke expositie bezig over de roerige jaren tussen de Tweede Wereldoorlog en de onafhankelijkheid, dus van 1945 tot en met 1949. Daarbij heeft men het voor het eerst over oorlog, een woord dat officieel altijd werd vermeden! Jullie moeten er beslist naar toe gaan!”

Matthijs vroeg of hij in de platenkast mocht kijken. Oom Harry vertelde glunderend over zijn muziek en had daarbij veel moeite niet de schoolmeester uit te hangen. Op een gegeven moment kwam een plaat van The Tielman Brothers boven water. Vijf jongens in nette pakken en met bruine rock’n’roll-koppen stonden op de hoes.
“Kijk, Indische jongens. die na de onafhankelijkheid van Indonesië met de boot naar Nederland zijn gekomen. Zonder zulke jongens bestond er geen Indorock in Nederland. ” Hij zette de plaat op en speelde daarbij luchtgitaar.
Het werd tijd om naar huis te gaan.


Met oren waarin de muziek nog naklonk en de adresgegevens van Museum Bronbeek op een papiertje ging het stel na een middag geschiedenis- en muziekcollege weer terug naar huis.

Dit is de vierde aflevering van het feuilleton.

Digitale leskist

Een gratis lesprogramma over WO II voor groep 7 en 8 van het basisonderwijs.Op interactieve wijze worden 6 thema´s behandeld: koken en eten, (over)leven, communicatie, vervolging, verzet en vluchten.

Over vrede...

Wijsheid_03.jpg